Waarom socialistische supermarkten in New York economisch niet kunnen overleven

Sophie Smit · 2026-08-02

De plannen van NYC-raadslid Zohran Mamdani om socialistische supermarkten op te zetten, klinken op papier misschien aantrekkelijk. Betaalbare boodschappen voor iedereen, vers eten in wijken waar nu vooral fastfood en dure gemakswinkels te vinden zijn. Wie wil dat nou niet? Maar als je de basisprincipes van economie erbij pakt, wordt snel duidelijk waarom dit initiatief vrijwel zeker gaat mislukken. En dat heeft niets te maken met ideologie, maar alles met hoe markten – en mensen – echt werken. ### De kern van het probleem: prijzen onder de marktwaarde Mamdanis plan draait om het verkopen van boodschappen ver onder de gangbare marktprijs. Klinkt geweldig voor de consument, maar hier wringt direct de schoen. In een normale supermarkt moet de omzet namelijk minimaal de inkoopkosten, huur, salarissen, energie en logistiek dekken. Als je die rekensom negeert en kunstmatig lage prijzen hanteert, ontstaat er onvermijdelijk een gat. Dat gat moet ergens vandaan komen: subsidies, belastinggeld of – het meest waarschijnlijke – een structureel verlies dat op den duur onhoudbaar wordt. Het is een klassiek voorbeeld van hoe goede bedoelingen botsen met harde realiteit. Stel je voor dat je een bakkerij runt en elke croissant voor €0,50 verkoopt terwijl de productie €1,20 kost. Je trekt natuurlijk veel klanten aan, maar elke verkochte croissant maakt je armer. Zonder oneindige financiële steun is dit simpelweg geen duurzaam model. ### De wet van vraag en aanbod laat zich niet omzeilen Een ander fundamenteel probleem is dat kunstmatig lage prijzen de vraag opjagen terwijl het aanbod beperkt blijft. Dit fenomeen kennen we uit de economieboeken: als de prijs lager ligt dan het evenwichtspunt, ontstaat er schaarste. Mensen gaan hamsteren, winkelmedewerkers moeten vechten tegen lege schappen en de wachttijden lopen op. Uiteindelijk leidt dit tot frustratie, zwarte markten en – ironisch genoeg – hogere totale kosten voor de gemeenschap. Denk maar aan wat er gebeurt bij een uitverkoop bij een populaire kledingwinkel. Iedereen wil profiteren van de korting, maar er is maar beperkt voorraad. Hetzelfde principe geldt hier, alleen dan op veel grotere schaal en met essentiële producten zoals brood, melk en groente. ### De verborgen kosten van overheidsingrijpen Wat vaak over het hoofd wordt gezien, zijn de bijkomende kosten die dit soort projecten met zich meebrengt. Denk aan: - Extra beveiliging om winkeldiefstal en conflicten rond schaarse producten te voorkomen - Administratieve overhead voor het beheren van subsidies en het controleren van prijsafspraken - Minder investeringen in kwaliteit, omdat het budget opgaat aan het laag houden van prijzen - Verdringing van bestaande lokale ondernemers die niet kunnen concurreren met gesubsidieerde prijzen Deze verborgen kosten maken het plaatje compleet. Het is niet alleen een kwestie van verlies draaien, maar ook van bredere economische verstoring in de buurten waar deze winkels zouden openen. ### Wat wél zou kunnen werken Natuurlijk is het doel nobel: gezonde voeding toegankelijk maken voor mensen met een krappe beurs. Maar in plaats van een volledig socialistisch model, zou een slimmere aanpak beter zijn. Denk aan gerichte subsidies voor lage inkomens, zoals een digitale boodschappenkaart die alleen besteedbaar is bij reguliere supermarkten. Of investeren in buurtcoöperaties die wél op economische basis draaien, maar met een maatschappelijke missie. Die alternatieven respecteren de wetten van de markt en zorgen tegelijkertijd dat niemand achterblijft. Het is een kwestie van slim ontwerp, niet van het negeren van de basisprincipes die onze economie draaiende houden. ### De les voor ondernemers en beleidsmakers Dit verhaal gaat verder dan New York of socialistische supermarkten. Het is een universele les voor iedereen die met een commercieel of publiek project bezig is: prijzen zijn geen willekeurige getallen, maar signalen die informatie geven over schaarste, kwaliteit en waarde. Wie die signalen negeert, betaalt uiteindelijk de prijs – letterlijk en figuurlijk. Voor professionals in de promoties, de betere slagerij en online boodschappendiensten is dit een belangrijk inzicht. Of je nu kortingen ontwerpt, je assortiment samenstelt of je logistiek optimaliseert: de economische realiteit is je beste raadgever. Niet als obstakel, maar als kompas dat je helpt om duurzame keuzes te maken. De ambitie om de wereld eerlijker te maken is prachtig. Maar de weg naar die eerlijkheid loopt niet via het ontkennen van economische wetten, maar via het slimme gebruik ervan. Dat is de enige manier waarop goede bedoelingen ook echt iets opleveren – voor de ondernemer én voor de klant.